Суд завяршыў ліквідацыю БелаПАН, мільённы “доўг” павешаны на былых кіраўнікоў

Віктар Івіцкі, аглядальнік “Позірку“

12 студзеня 2026 года споўнілася пяць гадоў з дня затрымання былога намесніка дырэктара (2014-2018) незалежнай інфармацыйнай кампаніі БелаПАН Андрэя Аляксандрава. Адначасова свабоды была пазбаўленая яго дзяўчына, а цяпер жонка Ірына Злобіна.

За тры тыдні да гадавіны, 23 снежня, Эканамічны суд Мінска падвёў рысу пад працэсам ліквідацыі заснавальніка БелаПАН — аднайменнага ЗАТ, які доўжыўся амаль два гады. У гэты дзень суддзя Аляксандр Ханеўскі вынес “пастанову аб завяршэнні ліквідацыйнай вытворчасці”. Ханеўскі абавязаў прызначанага ім самім 23 верасня 2024 года антыкрызіснага кіраўніка — індывідуальнага прадпрымальніка Руслана Куліча — “закрыць банкаўскія рахункі даўжніка да выключэння даўжніка з Адзінага дзяржаўнага рэгістра юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў на працягу пяці рабочых дзён з дня набыцця законнай сілы пастановай суда аб завяршэнні ліквідацыйнай вытворчасці“.

Пастанова магла быць абскарджаная ў апеляцыйнай інстанцыі таго ж суда на працягу 15 дзён з моманту прыняцця. Інфармацыі пра тое, што ІП Куліч (копія вызначэння прадугледжвалася толькі яму) скарыстаўся гэтым правам, няма.

30 гадоў працы, чатыры гады зачысткі

Аб ліквідацыі БелаПАН пастановай Эканамічнага суда Мінска паведаміла 11 сакавіка 2024 года Генеральная пракуратура. Само рашэнне было прынята 1 лютага таго ж года.

У сваім прэс-рэлізе Генпракуратура заявіла пра нібыта выяўленыя “неаднаразовыя і грубыя парушэнні падатковага заканадаўства, а таксама заканадаўства аб дзяржаўным сацыяльным страхаванні“.

“У прыватнасці, дапушчаны факты нявыплаты значнай сумы запазычанасці па абавязковых плацяжах у бюджэт за перыяд з 2014 па 2021 гады: больш за 590 тыс. рублёў перад фондам сацыяльнай абароны насельніцтва і звыш 417 тыс. рублёў перад інспекцыяй МПЗ Рэспублікі Беларусь па Першамайскім раёне г. Мінска. Пры гэтым на працягу доўгага часу не прымаліся меры да яе пагашэння“, — сцвярджаў наглядны орган.

На гэтай падставе пракурор Першамайскага раёна сталіцы падаў у суд пазоў аб ліквідацыі БелаПАН. “Па выніках разгляду справы рашэннем суда іскавыя патрабаванні пракурора задаволеныя ў поўным аб’ёме. Рашэнне не абскарджана і не апратэставана, набыла законную моц“, — гаварылася ў паведамленні.

Да моманту падачы пракурорскага пазову за кратамі знаходзіліся не толькі Аляксандраў са Злобінай, але і два дырэктары БелаПАН — Дзмітрый Наважылаў, які заняў гэтую пасаду ў канцы 2018 года пасля смерці заснавальніка кампаніі Алеся Ліпая і пакінуў яе неўзабаве пасля затрымання Аляксандрава, і Ірына Леўшына, якая змяніла Наважылава і ўзначальвала БелаПАН на момант арышту 18 жніўня 2021 года.

Паспеў адбыцца і судовы працэс па “справе БелаПАН”.

6 кастрычніка 2022 года суддзя Мінскага абласнога суда Вячаслаў Тулейка (унесены ў санкцыйныя спісы дэмакратычных краін) прыгаварыў Наважылава да 6 гадоў пазбаўлення волі паводле ч. 1 арт. 361¹ (стварэнне экстрэмісцкага фарміравання) і ч. 2 арт. 243 (ухіленне ад выплаты падаткаў у буйным памеры) Крымінальнага кодэкса, Леўшыну — да 4 гадоў зняволення паводле ч. 1 арт. 361¹. Леўшына выйшла на волю 7 снежня 2024 года, Наважылаў павінен вызваліцца 7 снежня сёлета.

Статус “экстрэмісцкага фарміравання“ (калі дакладней, то нейкай “групе грамадзян з ліку супрацоўнікаў інфармацыйнага агенцтва“) улады з дапамогай КДБ прысвоілі БелаПАН — кампаніі з 30-гадовай гісторыяй і рэпутацыяй надзейнай крыніцы інфармацыі — у пачатку лістапада 2021 года. Даведаўшыся пра гэта, БелаПАН у інтарэсах бяспекі супрацоўнікаў, якія засталіся на волі, прыпыніў працу ў краіне да лепшых часоў, якія пакуль яшчэ не наступілі. Улады ж, якія выстаялі дзякуючы вернаму сілавому апарату пасля масавых пратэстаў супраць фальсіфікацыі вынікаў прэзідэнцкіх выбараў-2020 на карысць Аляксандра Лукашэнкі, працягнулі цкаваць на медыяполе ўсіх нелаяльных.

Тэрміны Аляксандраву і Злобінай былі большымі — 14 і 9 гадоў адпаведна. Злобіна не мела дачынення да БелаПАН, але разам з Аляксандравым была абвінавачаная ў “здрадзе дзяржаве“ (арт. 356) і “падрыхтоўцы грамадзян для ўдзелу ў беспарадках“ (ч. 2 арт. 342).

4 красавіка 2022 года Генеральная пракуратура заявіла, што ім ставіцца ў віну “падрыхтоўка з 14 жніўня 2020 года па 12 студзеня 2021 года (г.зн. да затрымання. — “Позірк“.) не менш за 260 асоб для ўдзелу ў групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак, шляхам аплаты адміністрацыйных штрафаў, рахункаў за харчаванне ў месцах утрымання і адбывання адміністрацыйных арыштаў, рахункаў за паслугі адвакатаў, якія ўдзельнічаюць у адміністрацыйных і крымінальных працэсах, а таксама аказваюць іншую юрыдычную дапамогу“.

Ім жа інкрымінавалася “наданне дапамогі замежнай арганізацыі “БАЙХЭЛП“ і яе прадстаўнікам у дзейнасці, накіраванай на прычыненне шкоды нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь”.

Аляксандрава ў выніку судзілі па чатырох артыкулах — вышэйназваных двух плюс тых, што паставілі ў віну Наважылаву. Калі нічога не зменіцца, Аляксандраў выйдзе на волю 15 студзеня 2034 года (у СІЗА дзень ідзе за паўтара).

Усю чацвёрку асуджаных беларускія праваабаронцы прызналі палітвязнямі.

Ліквідацыя на маршы

23 верасня 2024 года Эканамічны суд Мінска “ў складзе суддзі Ханеўскага Аляксандра Аляксандравіча“ разгледзеў заяву Мінскага гарадскога ўпраўлення Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва (ФСАН) аб банкруцтве ЗАТ БелаПАН. Суму запазычанасці сабе ФСАН ацаніў у 612.992 рублі 89 капеек.

Суд “прыйшоў да высновы аб наяўнасці сукупнасці падстаў для ўзбуджэння вядзення па справе аб банкруцтве з прымяненнем палажэнняў аб банкруцтве даўжніка, які ліквідуецца“.

У тым жа вызначэнні Ханеўскі, як было адзначана вышэй, прызначыў антыкрызіснага кіраўніка з прапанаваных кандыдатур. У ІП Куліча (упершыню атэставаны ў 2017 годзе), дарэчы, даволі доўгі спіс ліквідацыйных спраў, у тым ліку РУП “Дырэкцыя аб’ектаў Мінспорту, якія будуюцца“ (прапрацавала 24 гады). Ёсць і вясёлае ТАА “Гарачыя мясцовыя хлопцы”, за якім хавалася служба таксі, заснаваная ў 2022 годзе грамадзянінам Расіі.

Атрымаўшы ад суда паўнамоцтвы, антыкрызісны кіраўнік сабраў патрабаванні крэдытораў да БелаПАН. Такімі акрамя ФСАН былі пайменаваныя інспекцыя Міністэрства падаткаў і збораў Першамайскага раёна Мінска і філіял “Белдзяржстраху“ па Мінску. Падаткавікі вылічылі, што кампанія павінна ёй 521.617 рублёў 97 капеек, страхавальнікі — 8.417 рублёў 25 капеек. З улікам пенсійнага фонду набегла агульнай “запазычанасці” 1.143.028 рублёў 11 капеек (плюс 400 рублёў дзяржпошліны, дададзеных суддзёй Ханеўскім).

Пры гэтым антыкрызісны кіраўнік зрабіў выснову, што “даўжнік з’яўляецца неплацежаздольным, неплацежаздольнасць носіць ўстойлівы характар і сведчыць аб немагчымасці выканання даўжніком у поўным аб’ёме сваіх абавязацельстваў перад крэдыторамі“.

9 снежня 2024 года адбыўся сход “крэдытораў“, якія прынялі рашэнне “аб прад’яўленні кіраўнікам пазову аб прыцягненні да субсідыярнай адказнасці“. Тэрмін — да 28 лютага 2025 года. Прадстаўнік ІМПЗ упісала ў бюлетэнь рэмарку: “За, пры наяўнасці падстаў”.

Даведка “Позірку”: Згодна з арт. 9 (субсідыярная адказнасць па абавязацельствах даўжніка) закона “Аб урэгуляванні неплацежаздольнасці“, “у працэдуры ліквідацыйнага вытворчасці антыкрызісны кіраўнік абавязаны склікаць і правесці сход крэдытораў па пытанні прад’яўлення пазову аб прыцягненні да субсідыярнай адказнасці“ (пункт 4). “…Пры прыняцці сходам крэдытораў рашэння аб непрад’яўленні антыкрызісным кіраўніком пазову аб прыцягненні да субсідыярнай адказнасці або непрыняцці такога рашэння антыкрызісны кіраўнік мае права прад’явіць пазоў <…> паводле ўласнай ініцыятывы“ (пункт 5).

Датай заканчэння працэдуры ліквідацыі БелаПАН першапачаткова было вызначана 30 ліпеня 2025 года.

На пасяджэнні 23 снежня 2024 года суд прыняў тлумачэнні Куліча і згадзіўся, што “даўжнік не мае магчымасці выканаць грашовыя абавязацельствы, з’яўляецца неплацежаздольным і падлягае ліквідацыі“.

Мільён на дваіх

Ухваленыя дэдлайны з нейкіх прычын выкананыя не былі: гранічны тэрмін падачы пазову аб субсідыярнай адказнасці зрушыўся з 28 лютага на 30 чэрвеня, працэдуры ліквідацыі — з 30 ліпеня на 30 снежня. Пры гэтым прадстаўнік ІМПЗ зноў выказала асаблівае меркаванне, прагаласаваўшы за завяршэнне працэсу ліквідацыі да 15 кастрычніка.

У пазоўнай заяве кіраўнік Куліч прадставіў сябе як ЗАТ БелаПАН. Адказчыкі — Аляксандраў і Наважылаў. Рашэнне суда — патрабаванне пазоўніка задаволіць у поўным аб’ёме, улічваючы нібыта “ўстаноўленыя вінаватыя наўмысныя дзеянні адказчыкаў”. Цытата: “У абгрунтаванне патрабаванняў пазоўнік спасылаецца на недастатковасць маёмасці для пагашэння рэестра патрабаванняў крэдытораў, паказвае, што адказнікі з’яўляліся асобамі, якія ўплываюць на дзейнасць даўжніка, у дачыненні да адказчыкаў маецца прысуд суда, паміж іх дзеяннямі (бяздзейнасцю) і банкруцтвам маецца прамая прычынна-следчая сувязь”. У рашэнні Ханеўскага ёсць таксама адсылка на прысуд Мінскага абласнога суда па “справе БелаПАН” і дэкрэт “Аб развіцці прадпрымальніцтва”, а менавіта на пункт 5.6, дзе субсідыярная адказнасць прадугледжана пры наяўнасці намеру фігурантаў: “Уласнік маёмасці неплацежаздольным (банкрутам), яго заснавальнікі (удзельнікі) ці іншыя асобы, у тым ліку кіраўнік юрыдычнай асобы, якія маюць права даваць абавязковыя для гэтай юрыдычнай асобы ўказанні альбо магчымасць іншым чынам вызначаць, нясуць субсідыярную адказнасць пры недастатковасці маёмасці юрыдычнай асобы толькі ў выпадку, калі эканамічная безгрунтоўнасць (банкруцтва) юрыдычнай асобы была выкліканая вінаватымі (наўмыснымі) дзеяннямі такіх асоб (пункт 5.6)“.

Такім чынам, больш за мільён рублёў на дваіх улада дадала да буйных штрафаў паводле прыгавору Мінаблсуда ад 2022 года (Аляксандраву — 1.000 базавых велічынь, на той момант 32.000 рублёў, Наважылаву — 700 б.у., 22.400 рублёў).

Улада завяршыла працэдуру юрыдычнай ліквідацыі чарговага непадкантрольнага СМІ, а ІП Куліч зарабіў на хлебушак.

* Выкарыстаны матэрыялы Адзінага дзяржаўнага рэестра звестак аб банкруцтве на сайце Міністэрства эканомікі