18 сакавіка ВС пачне разглядаць справу па абвінавачанні ў генацыдзе памерлага літоўца Антанаса Гецявічуса

4 сакавіка, Позірк. Разбіральніцтва па крымінальнай справе па абвінавачанні памерлага Антанаса Гецявічуса паводле арт. 127 (генацыд) пачне 18 сакавіка Вярхоўны Суд (ВС), паведамляе яго прэс-служба.

Адзначаецца, што Гецявічус, які супрацоўнічаў з нацыстамі, узначальваў “адзін з узводаў першай роты 12-га ахоўнага батальёна”. Яго справа складаецца з 17 тамоў, па ёй праходзяць восем сведкаў.

5 лютага генеральны пракурор Дзмітрый Гара накіраваў справу ў ВС.

Пракуратура паведамляла, што ўраджэнец в. Ёкуляй Клайпедскага павета Гецявічус у гады Другой сусветнай вайны на тэрыторыі Мінска і Мінскай вобласці, “дзейнічаючы асабіста і аддаючы загады падначаленым, шляхам расстрэлаў, павешання і пахавання жыўцом пазбавіў жыцця не менш як 6 тыс. чалавек”.

Паводле адкрытых крыніц, Антанас Гечэвічус (Антон Гецас) нарадзіўся ў 1916 годзе, памёр у 2001-м у Эдынбургу (Вялікабрытанія, Шатландыя).

У міжваенны перыяд служыў у Літоўскай арміі. Пасля нападу Германіі на СССР у пачатку жніўня таго ж года ўступіў у новаўтвораны 12-ы літоўскі батальён шуцманшафта ў Каўнасе. У званні лейтэнанта прыняў камандаванне адным са ўзводаў, затым быў камандзірам роты. Батальён удзельнічаў у ліквідацыі яўрэйскіх гета ў акупаванай Літве, а з восені 1941 года — у Беларусі. Пазней ён вёў баі супраць савецкіх партызан.

У 1943 годзе быў пераведзены ў Італію, дзе здаўся ў палон ЗША.

У другой палове красавіка 1945 года ён ужо ў складзе польскіх фармаванняў удзельнічаў у нападзе на нямецкія пазіцыі. За ўдзел у баявых дзеяннях у Італіі ён быў узнагароджаны Крыжом Доблесці. Служыў у Італіі да верасня 1946-го, а пасля дэмабілізацыі пасяліўся ў Вялікабрытаніі.

У Эдынбургу працаваў інжынерам у кіраванні дзяржаўнымі шахтамі. Атрымаў брытанскае грамадзянства і змяніў імя на Антон Гекас.

У 1986 годзе стала вядома аб яго ваенным мінулым, і яму было прад’яўлена абвінавачанне ў ваенных злачынствах, якія пазней былі пацверджаны шатландскім судом. Інфармацыі аб вынясенні якога-небудзь прысуду яму няма.

Гэта сёмая справа ў адносінах да памерлых за генацыд.

26 студзеня ВС пачаў разглядаць справу ўваходзілага ў склад СС і ахоўнай паліцыі Ганса Ойгена Зіглінга.

У 2024–2025 гадах паводле арт. 127 вінаватымі прызнаны Уладзімір Катрук, Канстанцін Смоўскі, Сямён Серафімавіч, Осіп Вінніцкі і Аляксандр Ярмольчык. Пакаранні ва ўсіх гэтых выпадках не прызначаліся, паколькі гаворка пра ўжо памерлых людзей.

У 2021 годзе быў прыняты закон “Аб генацыдзе беларускага народа” (у красавіку таго ж года была ўзбуджаная крымінальная справа па факце генацыду беларускага народа). Пры гэтым пад беларускім народам “для мэт гэтага закона разумеюцца савецкія грамадзяне, якія пражывалі на тэрыторыі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны і (або) пасляваенны перыяд” (да 31 снежня 1951 года).

За “адмаўленне генацыду беларускага народа” арт. 130² КК прадугледжвае адказнасць у выглядзе пяці гадоў зняволення, за паўторнае парушэнне закона — ад трох да 10 гадоў пазбаўлення волі.

17 ліпеня 2023 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў закон “Аб змене Крымінальна-працэсуальнага кодэкса”, які дазваляе пераследваць памерлых у крымінальным парадку.

Генпракуратура з 2021 года расследуе крымінальную справу аб генацыдзе беларускага народа. Наратыў таксама актыўна выкарыстоўваецца дзяржпрапагандай, у тым ліку для пераследу іншадумцаў.