Беларусь — краіна з вельмі высокай рызыкай катаванняў, сведчыць індэкс САСК

30 чэрвеня, Позірк. Катаванні і жорсткае абыходжанне ў Беларусі “застаюцца шырока распаўсюджанымі, сістэматычнымі і санкцыянаванымі дзяржавай”, гаворыцца ў краінавым раздзеле Глабальнага індэкса 2026 года, падрыхтаваным Сусветнай арганізацыяй супраць катаванняў (САСК).

У індэксе Беларусь ацэньваецца як краіна “ў зоне вельмі высокай рызыкі” ўжывання катаванняў.

Яго аўтары адзначаюць, што “крызіс у галіне правоў чалавека, выкліканы спрэчнымі прэзідэнцкімі выбарамі 2020 года, паглыбіўся і ператварыўся ў сістэму рэпрэсій, якая цяпер укаранілася”.

Паведамляецца, што “ў сакавіку 2026 года ўлады вызвалілі шэраг зняволеных праваабаронцаў, аднак многія з іх па-ранейшаму знаходзяцца пад вартай; адначасова Аляксандр Лукашэнка заявіў, што адрэагуе на любое аднаўленне пратэстаў “самым жорсткім чынам, не зважаючы на законы”.

САСК расцаніла такія выказванні як “яўнае ўхваленне пазасудовага гвалту”.

“Палітычныя вязні, жанчыны, прадстаўнікі супольнасці ЛГБТК+ і асобы, якія пераследуюцца паводле расплывістых законаў аб барацьбе з экстрэмізмам, зазнаюць у Беларусі катаванні, уключаючы збіццё, электрашок, катаванні ў нязручных позах і сэксуальныя знявагі, асабліва ў першыя гадзіны ўтрымання пад вартай”, — гаворыцца ў паведамленні.

Адзначаецца, што ў Беларусі “катаванні не крыміналізаваныя як асобнае злачынства, адсутнічае нацыянальны прэвентыўны механізм, незалежны маніторынг утрымання ў месцах пазбаўлення волі грамадзянскай супольнасцю забаронены, а Група незалежных экспертаў ААН прыйшла да высновы, што парушэнні, здзейсненыя з 2020 года, уяўляюць сабой шырока распаўсюджаную і сістэматычную практыку”.

Беларусь аднесеная да краін з “вельмі высокай рызыкай” паводле 6 з 7 паказчыкаў індэкса (паводле аднаго — з “высокай рызыкай”), у аглядзе прыводзяцца канкрэтныя абгрунтаванні гэтага, а таксама рэкамендацыі беларускім уладам для паляпшэння сітуацыі.

У ліку апошніх — ратыфікацыя факультатыўнага пратакола да Канвенцыі ААН супраць катаванняў, стварэнне незалежнага нацыянальнага механізму іх прадухілення з неабмежаваным доступам да ўсіх месцаў пазбаўлення волі, заснаванне нацыянальнага інстытута па правах чалавека.

Уладам таксама рэкамендавана “ўкараніць палітыку абсалютнай нецярпімасці да катаванняў і жорсткага абыходжання з боку ўсяго персаналу праваахоўных органаў; стварыць незалежны знешні наглядны орган, які меў бы паўнамоцтвы расследаваць неправамерныя дзеянні, адхіляць ад пасады датычных да гэтага супрацоўнікаў на час расследавання і перадаваць справы ў пракуратуру; публікаваць усе вынікі расследаванняў”.

Аўтары заклікаюць кіраўніцтва Беларусі “перагледзець заканадаўства па барацьбе з тэрарызмам і экстрэмізмам, каб прывесці азначэнні ў адпаведнасць з прынцыпамі законнасці, неабходнасці і суразмернасці; уключыць у яго выразныя забароны катаванняў і прынцыпу невысылкі; і спыніць сістэматычнае выкарыстанне гэтых законаў для пераследу асоб, якія займаюцца негвалтоўным выказваннем меркаванняў, мірнай палітычнай дзейнасцю або журналістыкай”.

Акрамя таго, яны лічаць неабходным “неадкладна спыніць рэпрэсіі супраць праваабаронцаў, журналістаў, юрыстаў і арганізацый грамадзянскай супольнасці, у тым ліку палітычна матываваныя крымінальныя пераследы, прымусовую эміграцыю і працэдуры пазбаўлення адвакацкай ліцэнзіі; спрасціць рэгістрацыю няўрадавых арганізацый на аснове рэжыму паведамлення, а не дазволу; зняць абмежаванні на замежнае фінансаванне і прыняць усёабдымнае заканадаўства аб прызнанні і абароне праваабаронцаў у адпаведнасці з Дэкларацыяй ААН аб праваабаронцах”.

На думку дэмакратычнага лідара Святланы Ціханоўскай, аднясенне Беларусі да краін з вельмі высокай рызыкай ужывання катаванняў сведчыць пра тое, што “крызіс у галіне правоў чалавека паглыбіўся і ператварыўся ва ўкаранелую архітэктуру рэпрэсій”.