Беларусы збіраюць подпісы пад зваротам да ўладаў Вільнюса за права дзяцей вучыцца на роднай мове

25 студзеня, Позірк. Пра збор подпісаў пад зваротам да гарадской рады Вільнюса за права дзяцей атрымліваць адукацыю на роднай мове паведаміла на сваёй старонцы ў “Фэйсбуку” зарэгістраваная ў Літве Асацыяцыя беларускіх бацькоў.

Раней паведамлялася, што віцэ-мэр Вільнюса Вітаўтас Міталас унёс на разгляд гарадской рады прапанову аб тым, каб дзеці замежнікаў прымаліся на вучобу толькі ў школы з навучаннем на літоўскай мове. Падкрэслівалася, што гэта можа прывесці да закрыцця адзінай у літоўскай сталіцы беларускамоўнай гімназіі імя Францыска Скарыны.

У звароце, які прапануецца падпісаць, гаворыцца, што “беларусы, якія жывуць у Літве, імкнуцца да паўнавартаснай інтэграцыі ў літоўскае грамадства”.

“Мы хочам вывучаць літоўскую мову, працаваць на карысць Літвы, удзельнічаць у грамадскім жыцці і спрыяць таму, каб у будучыні паміж літоўцамі і беларусамі існавалі стасункі ўзаемнай павагі, даверу і сяброўства”, — паведамляюць аўтары.

“Мы таксама хочам адзначыць, што значная частка беларускіх сем’яў ужо сёння свядома выбірае школы з літоўскай мовай навучання для сваіх дзяцей. Адначасова на практыцы мы бачым, што сістэма пакуль не заўсёды спраўляецца з задачай інтэграцыі дзяцей-мігрантаў у такіх установах. Гэта датычыцца выкладання літоўскай мовы як няроднай, наяўнасці дадатковых педагагічных рэсурсаў, псіхалагічнай падтрымкі і адаптацыйных праграм. Мы перакананыя, што менавіта развіццё і ўмацаванне гэтых механізмаў павінна стаць прыярытэтам дзяржаўнай палітыкі ў сферы адукацыі”, — заяўляецца ў звароце.

Адзначаецца, што пасля падзей 2020 года ў Беларусі і пачатку поўнамаштабнай вайны Расіі супраць Украіны ў 2022 годзе “многія беларусы свядома павярнуліся да беларускай мовы як ключавога нацыянальнага маркера”, які адрознівае іх “ад іншых нацый і, перш за ўсё, ад Расіі”.

“Сёння ў Літве жыве значная колькасць беларускіх сем’яў, якія выхоўваюць дзяцей на беларускай мове або хочуць, каб іх дзеці навучаліся менавіта на ёй, адначасова вывучаючы літоўскую мову і інтэгруючыся ў літоўскае грамадства”, — канстатуюць складальнікі тэксту.

У гэтым кантэксце, падкрэсліваюць яны, асаблівае значэнне мае гімназія імя Скарыны — “адзіная ў Літве і ва ўсім свеце дзяржаўная школа з беларускай мовай навучання за межамі Беларусі”.

“З 2021 года колькасць навучэнцаў у гэтай гімназіі павялічылася прыкладна на 70%, і сёння яна перапоўненая. Гэта сведчыць пра высокі і стабільны попыт на адукацыю на беларускай мове ў Вільнюсе. Гэтая цікавасць асабліва значная на фоне сітуацыі ў самой Беларусі, дзе колькасць беларускамоўных школ імкліва скарачаецца, а абсалютная большасць дзяцей вучыцца на рускай мове ва ўмовах сістэмнай русіфікацыі”, — гаворыцца ў звароце.

“Для многіх сем’яў у Літве навучанне на беларускай мове — гэта не пытанне выгоды, а пытанне захавання ідэнтычнасці і свядомага разрыву з савецкай і імперскай спадчынай. Улічваючы паслядоўную і прынцыповую пазіцыю Літвы ў падтрымцы дэмакратыі, свабоды і правоў чалавека ў рэгіёне, уключаючы падтрымку беларускага дэмакратычнага руху і Украіны, лагічным і каштоўнасна паслядоўным крокам было б падтрымаць адукацыю дзяцей беларускіх мігрантаў на беларускай мове <…>. Гэта стала б важным укладам у фарміраванне нацыянальна арыентаванай, праеўрапейскай будучыні Беларусі”, — падкрэсліваюць аўтары.

Забарона вучыцца на роднай мове, на іх думку, будзе “балючым і негатыўным сігналам як для будучай Беларусі, так і для самой Літвы”.

У звароце ўтрымліваецца просьба да ўладаў Вільнюса “разгледзець магчымасць выключэнняў і захаваць права выбару для дзяцей беларускіх мігрантаў — навучанне альбо на літоўскай мове, альбо на беларускай мове ў гімназіі імя Францыска Скарыны”.

Школа з навучаннем на беларускай мове заснаваная ў Вільнюсе ў 1994 годзе. У 1997-м ёй прысвоена імя Францыска Скарыны, у 2013-м навучальная ўстанова атрымала статус гімназіі.

Асацыяцыя беларускіх бацькоў зарэгістраваная ў Літве ў верасні 2025 года. Ставіць перад сабой мэту “аб’ядноўваць беларускія сем’і, якія жывуць у Літве, і прадстаўляць іх агульныя інтарэсы”.

Як паведамляў “Позірк”, на 1 студзеня 2026 года дзейны дазвол на пражыванне ў Літве мела 50.286 грамадзян Беларусі. За год колькасць беларусаў — уладальнікаў дакументаў, якія легалізуюць знаходжанне на літоўскай тэрыторыі, скарацілася на 7.225, або на 12,56%.