Доля ў ВУП інвестыцый у асноўны капітал ніжэй за парог эканамічнай бяспекі — Інстытут эканомікі НАН

Апублікавана на адкрытай версіі “Позірку” 15 чэрвеня 2026 года ў 19:52

14 чэрвеня, Позірк. Доля інвестыцый у асноўны капітал у валавым унутраным прадукце Беларусі ў 2025 годзе склала 19,5%, што на 5,5 працэнтнага пункта ніжэй за парог эканамічнай бяспекі. Такія даныя прыводзіць кіраўнік Цэнтра інавацыйнай і інвестыцыйнай палітыкі Інстытута эканомікі Нацыянальнай акадэміі навук Алена Праснякова ў артыкуле для навукова-практычнага часопіса “Финансы. Учет. Аудит“ (заснавальнікі — Мінфін, Беларускі дзяржаўны універсітэт, Беларускі дзяржаўны эканамічны універсітэт, “Белдзяржстрах”).

“Згодна з папярэдняй праграмай сацыяльна-эканамічнага развіцця РБ (ПСЭР) прагназавалася, што ВУП у супастаўных цэнах па выніках 2025 года ў параўнанні з 2020 годам складзе 121,5%, аб’ём інвестыцый у асноўны капітал (ІАК) — 121,6%. У рэальнасці ж атрыманыя значэнні апынуліся ніжэй — 107,3% і 110,5% адпаведна. <…> Пры гэтым у ПСЭР прадугледжвалася давядзенне паказчыка [ІАК] да 22-23% да ВУП“, — адзначае аўтар.

На яе думку, “неапраўданыя надзеі тлумачацца адмоўным уплывам знешніх фактараў“: “Беларусь сутыкнулася з шэрагам абмежавальных мер з боку заходніх краін, якія былі закліканыя аказаць негатыўны ўплыў на працу арганізацый і, як вынік, запаволіць эканоміку РБ”.

“Нягледзячы на санкцыі, пачынаючы з 2023 года назіралася паляпшэнне сітуацыі ў сферы, якая аналізуецца, што да канца пяцігодкі дазволіла выйсці на станоўчы вынік“, — піша прадстаўнік Інстытута эканомікі НАН.

“Тым не менш варожыя дзеянні ў дачыненні да Беларусі не прайшлі бясследна“, — наракае Праснякова, не называючы сапраўдных прычын увядзення санкцый заходнімі краінамі (фальсіфікацыя вынікаў прэзідэнцкіх выбараў у 2020 годзе, прымус падманным шляхам да пасадкі ў Мінску замежнага пасажырскага самалёта ў 2021-м, саўдзел у агрэсіі Расіі супраць Украіны з 2022 года).

Як піша аўтар, “нягледзячы на санкцыйную палітыку недружалюбных краін па стварэнні перашкод для паляпшэння аснашчэння кампаній“, выдаткі на набыццё машын, абсталявання, транспартных сродкаў у 2025 годзе павысіліся (+15,2%), аднак “у сукупных ІАК іх стала нават менш — 38,2%, або 21,4 млрд рублёў“.

“Яшчэ адзін цікавы момант“, на думку Прэсняковай, “заключаецца ў тым, што на замежную прадукцыю накіравана толькі 50,3% адпаведных выдаткаў”. “Год таму лічба была большая (51,6%), што кажа пра хоць і паступовае, але зніжэнне залежнасці ад імпарту. Пры гэтым 58,4% яго куплялася ўжо на тэрыторыі Беларусі (верагодна, праз паралельны імпарт або лакальную зборку)“, — мяркуе эканаміст.

Паводле яе прызнання, доля аб’ектаў інтэлектуальнай уласнасці ў ІАК застаецца нязначнай (2,5%), нягледзячы на станоўчую дынаміку (+7,3%). “Лічба паказвае на недастатковую арыентацыю сродкаў, якія выдзяляюцца, на нематэрыяльныя актывы і інавацыі, якія граюць важную ролю ў эканоміцы“, — лічыць аўтар публікацыі.

Паводле яе слоў, сур’ёзныя праблемы назіраюцца ў сферах інфармацыі і сувязі (зніжэнне ІАК на 3,6%, што “стварае рызыкі для лічбавай трансфармацыі“), у транспартнай галіне (-1,3%; “абмяжоўвае лагістычную канкурэнтаздольнасць“) і адукацыі (-4,0%; “пагражае развіццю чалавечага капіталу“).

Праснякова канстатуе, што рост інвестыцый забяспечваецца пераважна традыцыйнымі галінамі (прамысловасць, АПК, нерухомасць — 72,5% унёску), у той час як інавацыйныя сектары (ІТ, адукацыя) “дэманструюць стагнацыю або зніжэнне ІАК“. Гэта “паказвае неабходнасць карэкцыі падыходаў на карысць лічбавай эканомікі і чалавечага капіталу“, піша эканаміст.