BEROC: Галоўная праблема беларускай аховы здароўя — няўстойлівасць

28 жніўня, Позірк. Пры здавальняючым функцыянаванні беларускай аховы здароўя галоўная яго праблема заключаецца ў тым, што “сістэма не з’яўляецца ўстойлівай у сярэднетэрміновай і доўгатэрміновай перспектыве”, адзначыў акадэмічны дырэктар даследчага цэнтра BEROC, доктар эканамічных навук Леў Львоўскі ў даследаванні “Аб стане сістэмы аховы здароўя Беларусі”

“Цяпер, пры ўсіх праблемах, характэрных для беларускай сістэмы аховы здароўя, яе трэба прызнаць высокаэфектыўнай. Пры затратах амаль у 10 разоў менш, чым у суседніх еўрапейскіх краінах, Беларусь дасягае такіх жа высокіх вынікаў. Так, [сярэдняя] працягласць жыцця ў Беларусі складае 75 гадоў, для параўнання: у Літве — 76,85 года, Латвіі — 76 гадоў, Польшчы — 78,6 года, Швецыі — 83,65 года”, — адзначае эксперт.

Аднак у даследаванні падкрэсліваецца, што пры гэтым Беларусь з’яўляецца адным з лідараў па гендэрнай няроўнасці ў працягласці жыцця: беларускія мужчыны ў сярэднім жывуць на 10 гадоў менш, чым жанчыны.

Аналіз эфектыўнасці беларускай сістэмы аховы здароўя на ўзроўні асобных захворванняў “цалкам немагчымы з-за праблем з фальсіфікацыяй звестак”, гаворыцца ў матэрыяле. Статыстыка па некаторых захворваннях і смяротнасці ад іх, а таксама мацярынскай смяротнасці, некаторыя ў Беларусі “палітызаваная, і публікацыя рэальнай статыстыкі па іх можа каштаваць урачам кар’еры”. Сярод іншага размова ідзе аб некаторых відах раку.

Доля бюджэтных расходаў на ахову здароўя складае каля 70% усіх расходаў на медыцыну, сказана ў даследаванні. У апошнія гады Беларусь траціць на ахову здароўя каля 4,2% — 4,4% ВУП на ахову здароўя, за выключэннем пандэмічных 2020 і 2021 гадоў, калі трацілася 4,7 і 5,1% ВУП адпаведна.

“У сувязі з утойваннем даных, пачынаючы з 2021 года”, агульныя выдаткі на ахову здароўя можна толькі прыблізна ацаніць у 6, 4% ВУП пры ўмове захавання ранейшых тэндэнцый, дадаў Львоўскі.

Беларусь апярэджвае сваіх суседзяў па СНД, але прайграе па вышэйзгаданым паказчыку ўсім астатнім групам еўрапейскіх краін. Так, у 2018 годзе агульныя расходы Беларусі склалі 5,6%, у сярэднім па СНД — 4,3%, новыя члены ЕС патрацілі ў сярэднім 6,5%, краіны ЕС — 9,4%.

Абсалютныя значэнні выдаткаў на душу насельніцтва паміж Беларуссю і астатнімі еўрапейскімі краінамі адрозніваюцца яшчэ больш з-за розніцы ў памеры ВУП, адзначае эканаміст: Беларусь закупляе значную частку абсталявання і лекаў на міжнародным рынку, а значыць, плаціць за іх столькі ж, колькі і еўрапейскія суседзі.

Зыходзячы з гэтай логікі, “найбольшая няроўнасць ва ўзроўні спажывання медыцынскіх паслуг і тавараў паміж беларусамі і грамадзянамі ЕС назіраецца ў найбольш тэхналагічна развітых галінах медыцыны”.

“Ключавым фактарам звышэфектыўнасці беларускай медыцыны з’яўляецца наяўнасць дастатковай колькасці спецыялістаў, гатовых працаваць за адносна сціплы заробак. Нават па афіцыйных дадзеных такая сітуацыя ўсё больш сыходзіць у мінулае, і ў 2023 годзе сістэме не хапае 5 тыс. лекараў і 3 тыс. медсясцёр”, — адзначае Львоўскі.

Ён параўнаў даходы беларускіх урачоў і іх калег у краінах Захаду. Да канца 2023 года сярэдняя зарплата ўрачоў у Беларусі дасягала 3 тыс. рублёў брута, урач атрымлівае суму, эквівалентную 740 еўра, што на 50% вышэй за сярэдні заробак па краіне.

Сярэдняя заработная плата ўрача ў Польшчы пасля выплаты сярэдняга падатку — 3.137 еўра (на 131% вышэй за сярэднюю па краіне), у Літве — 5.019 еўра (на 168%), у Германіі — 5.389 (на 144%), гаворыцца ў даследаванні.

На такім фоне адток медыцынскіх кадраў з Беларусі ў апошнія гады ўжо дастаткова дакладна прасочваецца ў статыстыцы суседніх краін. У Польшчы, напрыклад, толькі ў 2022 годзе ў краіне было выдадзена каля тысячы дазволаў на працу для дактароў з Беларусі, адзначае эканаміст.

Адносна нізкі кошт працоўнай сілы ў медыцыне дазваляе беларусам мець дастаткова лёгкі доступ да медадмыслоўцаў, але неканкурэнтаздольныя заробкі пагаршаюць кадравую праблему, лічыць ён.

Акрамя страты ў зарплаце, праблема з кадрамі ў Беларусі пагаршаецца “грэблівым стаўленнем дзяржавы да медыцынскіх работнікаў”, палітычнымі пераследамі, якія прывялі да звальнення і вымушанага павета з краіны многіх спецыялістаў.

Львоўскі прагназуе, што разрыў у аплаце працы лекараў у Беларусі і суседніх еўрапейскіх краінах будзе расці, а разам з ім і адток адмыслоўцаў.

“Меры па пашырэнні практыкі прымусовай працы, якія прымае дзяржава, дадуць толькі кароткатэрміновы эфект, — лічыць прадстаўнік BEROC. — У сярэднетэрміновай перспектыве дадатковы прыток спецыялістаў і студэнтаў за мяжу цалкам нівелюе эфект ад дадатковых спецыялістаў, якія проста не змогуць з’ехаць. У лепшым выпадку скарачэнне колькасці спецыялістаў будзе заменена пагаршэннем іх якасці”.