У 30 км ад БелАЭС Літва арганізуе вучэнні па выяўленні ядзернай кантрабанды і ліквідацыі радыяцыйнага забруджвання

21 кастрычніка, Позірк. Міжведамасныя тактычныя вучэнні “Gama skydas 2026“ (“Гама-шчыт 2026”) па выяўленні незаконнай перавозкі радыеактыўных матэрыялаў і ліквідацыі радыяцыйнага забруджвання пройдуць 21 кастрычніка ў раёне чыгуначнага памежнага пераходу Кена ў Вільнюскім раёне, паведаміла Служба аховы дзяржаўнай мяжы (САДМ) пры МУС Літвы.

Актыўная фаза вучэнняў будзе доўжыцца з 11:00 да 15:00 на тэрыторыі чыгуначнага памежнага кантрольнага пункта Кена аднайменнай памежнай заставы Вільнюскага памежнага атрада САДМ у вёсцы Калвеляй Вільнюскага раёна прыкладна за 3 км ад мяжы з Беларуссю і за 30 км ад Беларускай АЭС.

Заяўленая мэта вучэнняў — праверыць гатоўнасць літоўскіх ведамстваў да рэагавання на незаконную перавозку радыеактыўных матэрыялаў па чыгунцы і ліквідацыі радыеактыўнага забруджвання, якое ўзнікла ў выніку неасцярожных дзеянняў.

У вучэннях возьмуць удзел супрацоўнікі САДМ, Службы аховы кіраўніцтва краіны, Цэнтра радыяцыйнай абароны, Дэпартамента супрацьпажарнай аховы і выратавання, хуткай медыцынскай дапамогі, паліцыі і мытні, а таксама прадстаўнікі чыгуначнай кампаніі Lietuvos geležinkeliai. Да вучэнняў далучацца прадстаўнікі амерыканскай Праграмы выяўлення і прадухілення ядзернай кантрабанды.

Удзельнікі адпрацуюць радыяцыйны кантроль, дэзактывацыю, наданне экстранай медыцынскай дапамогі, першасныя следчыя дзеянні, а таксама абарону і эвакуацыю асобы, якая ахоўваецца. Далейшую ліквідацыю наступстваў забруджвання інфраструктуры разгледзяць у фармаце штабных вучэнняў сумесна са спецыялістамі Ігналінскай АЭС, каб забяспечыць гатоўнасць дзяржаўных службаў да аператыўнага і скаардынаванага рэагавання на радыялагічныя і ядзерныя пагрозы ля знешняй мяжы Еўрапейскага саюза.

Паводле інфармацыі САДМ, для імітацыі інцыдэнту будуць выкарыстоўвацца кантраляваныя крыніцы і бяспечныя для навакольнага асяроддзя флуарэсцэнтныя рэчывы. Арганізатары заявілі, што вучэнні не створаць пагрозы для жыхароў наваколля і бяспекі дарожнага руху.

Сёлета ў студзені Міністэрства аховы навакольнага асяроддзя Літвы заявіла аб жаданні ўдзельнічаць у ацэнцы трансгранічнага ўздзеяння на навакольнае асяроддзе “пляцоўкі для выдалення і часовага захоўвання радыеактыўных адкідаў“, якую плануе пабудаваць Беларусь. Адным з варыянтаў размяшчэння пляцоўкі з’яўляецца тэрыторыя ў раёне БелАЭС прыкладна за 20 км ад літоўскай мяжы.

Адзначалася, што літоўскае ведамства прадставіла Беларусі “абагульненыя заўвагі літоўскіх дзяржаўных устаноў і грамадскіх арганізацый адносна будаўніцтва пляцоўкі“.

“Літва звярнула ўвагу на тое, што ў прадстаўленай Беларуссю праграме ацэнкі ўздзеяння на навакольнае асяроддзе няма істотнай інфармацыі аб тэхнічных рашэннях планаваных аб’ектаў, відах і аб’ёмах радыеактыўных адходаў, тэхналогіях абыходжання з імі, а таксама абгрунтавання бяспекі іх доўгатэрміновага захоўвання і выдалення, — гаварылася ў паведамленні. — Падкрэслівалася, што ў ацэнцы ўздзеяння на навакольнае асяроддзе павінна ўсебакова разглядацца ўплыў як эксплуатацыі планаваных аб’ектаў, так і аварыйных сітуацый на навакольнае асяроддзе і здароўе насельніцтва, уключаючы магчымае ўздзеянне на суседнія дзяржавы“.

Міністэрства заявіла аб неабходнасці дакладна абгрунтаваць крытэрыі выбару месца для будаўніцтва пляцоўкі і ацаніць блізкасць да літоўскай мяжы, стан трансгранічных паверхневых і падземных водных аб’ектаў, размеркаванне насельніцтва, а таксама магчымы перанос радыенуклідаў па паветры і вадзе. Літоўскі бок адзначыў, што пры ацэнцы ўздзеяння павінны разглядацца “розныя сцэнары распаўсюджвання радыенуклідаў і ўсе магчымыя шляхі апраменьвання, а не толькі выкарыстанне пітной вады“.

Аб планах пабудаваць пляцоўку для захоўвання радыеактыўных адкідаў Беларусь апавясціла Літву летась у снежні.

23 красавіка 2025 года паведамлялася, што Дзяржатамнагляд разглядае тры магчымыя пляцоўкі для будаўніцтва пункта пахавання радыеактыўных адкідаў: каля БелАЭС, у Магілёўскай вобласці і ў Палескім дзяржаўным радыяцыйна-экалагічным запаведніку (Гомельская вобласць).

Збудаванне БелАЭС паблізу Астраўца (Гродзенская вобласць) завяршылася восенню 2023 года. Станцыя пабудаваная паводле расійскага праекта, генеральным падрадчыкам выступіў “Расатам”. Першы энергаблок АЭС сілкуе энергасістэму Беларусі з 3 лістапада 2020 года, другі — з 13 траўня 2023-га. У прамысловую эксплуатацыю яны ўведзеныя ў чэрвені 2021-га і лістападзе 2023-га адпаведна.