Аўтамабілі прэміум-класа працягваюць пастаўляцца ў РФ праз Беларусь у абыход санкцый — БРЦ

3 сакавіка, Позірк. Беларускія кампаніі працягваюць пастаўляць у Расію аўтамабілі прэміяльнага класа, нягледзячы на існуючыя санкцыйныя абмежаванні, паведамляе Беларускі расследавальніцкі цэнтр (БРЦ) у матэрыяле, падрыхтаваным у партнёрстве з ініцыятывай “Рабочы Рух”, украінскім выданнем “Слідство.Інфо” і групай ананімных хакераў “Кіберпартызаны”.

На пачатку публікацыі адзначаецца, што ўлетку 2024 года БРЦ раскрыў схему такога ж рээкспарту з удзелам фірмаў, звязаных з паплечнікам Аляксандра Лукашэнкі, былым кіраўніком спраў прэзідэнта Віктарам Шэйманам.

Гэтым разам расследавальнікі ўстанавілі новых удзельнікаў ланцужка, прасачылі маршруты паставак і высветлілі, хто з’яўляецца канчатковым атрымальнікам аўто.

Паводле сцвярджэння аўтараў, такія схемы “падрываюць сэнс санкцый супраць краіны-агрэсара і могуць прывесці да новых абмежаванняў для Беларусі, эканамічныя наступствы якіх адчуюць у тым ліку звычайныя беларусы”.

Штуршком да новага расследавання, як адзначаецца, стала ДТЗ, якое адбылося ў верасні 2025 года ў Масква з удзелам аўтамабіля Mercedes-Benz, што фігураваў у схеме паставак падсанкцыйных аўтамабіляў у Расію праз Беларусь.

Расследавальнікі падкрэсліваюць, што падсанкцыйныя аўтамабілі еўрапейскай вытворчасці ў 2023, 2024 і 2025 гадах у фірм, звязаных з Беларуссю, закупляла расійскае ТАА “Астрата”. Кампанія набыла не менш за 19 аўто агульным задэклараваным коштам 1,96 млн долараў: каля 1,13 млн — у 2023 годзе, 604 тыс. — у 2024-м і 222 тыс. — у 2025-м. Першапачаткова больш за палову аўтамабіляў, увезеных за апошнія два гады, былі зарэгістраваныя ва Украіне.

Паведамляецца, што кампанія “Астрата” з 9 ліпеня 2025 года 80% належыць фігуранту некалькіх расследаванняў БРЦ Андрэю Свірыдаву, які ў 2019–2021 гадах быў намеснікам Шэймана ва ўпраўленні справамі прэзідэнта. Астатняй пятай часткай “Астраты” на момант выхаду матэрыялу валодала жыхарка анексаванага Расіяй Крыма, грамадзянка РФ Кацярына Карніенка. Пры гэтым да сярэдзіны 2025-га фірма ёй належала цалкам.

Расследавальнікі адзначаюць, што “сувязь Карніенкі і Свірыдава прасочваецца і праз іншую кампанію”. “З сакавіка 2022 года Карніенка займала пасаду дырэктара ТАА “ПІК”, якім ад красавіка 2019-га да кастрычніка 2022-га валодала кіпрская кампанія Rostumel Holding Limited (далей — Rostumel). У апошняй, як указана ў даверанасці, на чэрвень 2024-га фінансавым дырэктарам значыўся Свірыдаў”, — гаворыцца ў публікацыі.

Паводле інфармацыі БРЦ, кіпрская кампанія, звязаная са Свірыдавым — “адна з адпраўніц санкцыйных аўтамабіляў у Расію”. У канцы 2024 года пастаўляла нямецкія аўтамабілі з Нідэрландаў праз Санкт-Пецярбург. З дэкларацый, якія мае БРЦ, вынікае, што аўтамабілі афармлялі на складах у партовай зоне Вугальная гавань”, — заяўляецца ў расследаванні.

Брытанскі адвакат і кіраўнік праекта State Capture Accountability Project Алекс Прэзанці ў каментары БРЦ выказаў меркаванне, што, калі б супрацоўнікі мытні Нідэрландаў ведалі аб канчатковым пункце прызначэння аўтамабіля, яны б забаранілі яго экспартаваць.

Паводле даных БРЦ, у 2024 годзе аўто ў РФ адпраўлялі яшчэ дзве беларускія юрыдычныя асобы — ТАА “НьюІнвестГруп” і ТАА “ЛегіёнГрупІнвест”. Першая з іх працягнула пастаўкі і ў 2025-м.

“НьюІнвестГруп” з чэрвеня 2018-га па кастрычнік 2024-га належала фірме Dimicandum Invest Holding LTD (далей — Dimicandum), фінансавым дырэктарам якой быў Свірыдаў. Ён жа з чэрвеня 2024-га кіруе “ЛегіёнГрупІнвест”.

Усяго ад студзеня да ліпеня 2025 года беларускія кампаніі ўвезлі ў Расію еўрапейскіх падсанкцыйных аўтамабіляў прыкладна на 1,8 млн долараў. Колькі з іх увезена ў абыход санкцый, расследавальнікам невядома.

Па VIN-нумарах аўтары матэрыялу ўстанавілі, хто стаў канчатковым пакупніком некаторых аўтамабіляў, увезеных у абыход санкцый.

Некалькі машын зарэгістраваны на юрыдычныя асобы: сярод іх ТАА “ПФ “ВІС”, ТАА “Стоўн-XXI” і ТАА “Інстанта рус”. Пры гэтым дзякуючы “Рабочаму Руху”, атрымалася высветліць, што Mercedes-Benz V300d AWD, які трапіў у аварыю ў Маскве ў верасні мінулага года, пастаўлены ў Маскву ў лютым 2024 гады праз звязаную са Свірыдавым “НьюИнвестГруп”. На момант ДТЗ машына была зарэгістраваная на расійскую кампанію ТАА “Ірвін 2”, якая займаецца аптовым гандлем фармацэўтычнай прадукцыяй.

Працяг рээкспарту аўтамабіляў еўрапейскай вытворчасці сведчыць пра “фундаментальныя праблемы рэжыму санкцый”, адзначыў у каментары БРЦ нямецкі эканаміст і эксперт па санкцыях Бенджамін Хільгеншток.

“Забеспячэнне выканання санкцый ускладняецца адсутнасцю ў ЕС другасных санкцый, то бок экстэрытарыяльнага прымянення мер. Прасцей кажучы, субʼекты ў трэціх краінах зазнаюць значна меншы ціск з мэтай выканання санкцый”, — дадаў ён.

У чэрвені 2024 года Еўрапейскі саюз пашырыў санкцыі ў дачыненні да Беларусі, распаўсюдзіўшы забарону ў тым ліку на прадметы раскошы, да якіх адносяцца і аўтамабілі люкс-класа. Аналагічная забарона на пастаўкі ў Расію дзейнічае з сярэдзіны сакавіка 2022 года, то бок была ўведзена практычна адразу пасля пачатку расійскай агрэсіі ва Украіне.

23 верасня мінулага года Цэнтральнае следчае бюро паліцыі Польшчы паведаміла пра ліквідацыю арганізаванай злачыннай групы, якая пастаўляла аўтамабілі люкс-класа ў Беларусь і Расію ў абыход санкцый.