3 чэрвеня, Позірк. З 2020 года да канца траўня 2026-га ў Беларусі ліквідавана не менш за 2.033 НКА — аб’яднанняў, прафсаюзаў, фондаў, недзяржаўных устаноў, асацыяцый, вынікае з новага агляду праваабарончай арганізацыі Lawtrend.
На канец красавіка колькасць ліквідаваных арганізацый складала 2.022, сакавіка — 2.020, лютага — 2.012, студзеня — 1.995, снежня 2025 года — 1.990; на канец 2024-га — 1.891, 2023-га — 1.509.
Паводле інфармацыі Lawtrend, на канец траўня ў працэсе прымусовай ліквідацыі знаходзілася не менш за 1.244 некамерцыйных арганізацый (на канец красавіка — 1.240). Рашэнне аб самастойнай ліквідацыі прыняло па меншай меры 789 НКА (+7 у параўнанні з канцом красавіка).
Праваабаронцы адзначаюць, што практыка прымянення антыэкстрэмісцкага заканадаўства працягвае пашырацца, ведучы да крыміналізацыі грамадзянскай актыўнасці. На канец траўня ў пералік датычных да экстрэмісцкай дзейнасці быў уключаны 371 суб’ект.
У траўні працягнулі пашырацца рэпрэсіі ў дачыненні да актывістаў, якія з’ехалі, і іх сваякоў у Беларусі. За перыяд з 21 траўня праваабаронцам вядома аб правядзенні не менш за 30 ператрусаў у сваякоў беларусаў, якія ўдзельнічалі за мяжой у акцыях з нагоды Дня Волі (25 сакавіка), а таксама ў сваякоў кандыдатаў у Каардынацыйную раду і праваабаронцаў.
Сярод ключавых інструментаў ціску Lawtrend называе механізмы міжнароднага вышуку па палітычна матываваных абвінавачваннях, спецыяльную і завочную вытворчасць. У пералік асоб, у дачыненні да якіх распачатая спецыяльная вытворчасць на канец траўня 2026 года было ўнесена 175 чалавек. Аналіз пераліку, на думку Lawtrend, “паказвае сістэмнае выкарыстанне артыкула 3611 Крымінальнага кодэкса (стварэнне, кіраўніцтва альбо ўдзел у экстрэмісцкім фарміраванні)“. Гэта сведчыць аб “далейшым інстытуцыянальным замацаванні практыкі выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства ў якасці інструмента пераследу грамадзянскай актыўнасці”.
“Захаваліся ключавыя тэндэнцыі, характэрныя для папярэдніх маніторынгавых перыядаў: фактычнае нівеліраванне свабоды асацыяцый, працяг ціску на арганізацыі грамадзянскай супольнасці і іх удзельнікаў, крыміналізацыя незалежнай грамадзянскай актыўнасці, абмежаванне доступу да фінансавання, а таксама развіццё практык транснацыянальных рэпрэсій у дачыненні да актывістаў. <…> Нягледзячы на зніжэнне інтэнсіўнасці ліквідацыі некамерцыйных арганізацый у параўнанні з пікавымі перыядамі 2021-2024 гадоў, наступствы кампаніі па знішчэнні незалежнай грамадзянскай супольнасці захоўваюць сістэмны характар“, — гаворыцца ў аглядзе.
У траўні 2026 года “сітуацыя са свабодай асацыяцый і становішчам арганізацый грамадзянскай супольнасці ў Беларусі застаецца стабільна неспрыяльнай“, робяць выснову праваабаронцы.
