Дзядок за жорсткую люстрацыю пасля змены ўлады ў Беларусі, Турарбекава — супраць

8 жніўня, Позірк. “[У будучай дэмакратычнай Беларусі] нельга дапускаць да ўлады людзей, якія маюць каштоўнасці, супрацьлеглыя нашым”, — заявіў на дэбатах у рамках канферэнцыі “Новая Беларусь” 8 жніўня ў Варшаве экс-палітвязень, грамадска-палітычны дзеяч Мікалай Дзядок.

Спікер адзначыў, што сам ён дараваў сілавікам, якія ўжывалі да яго катаванні. Разам з тым ён настойвае, што адным з першых і найгалоўных рашэнняў у будучай Беларусі мае стаць прыцягненне да крымінальнай адказнасці тых, хто парушаў закон і дапамагаў сістэме рэпрэсій функцыянаваць.

Пры гэтым Дзядок прызнаў, што цяпер улады імкнуцца “запэцкаць у сваіх злачынствах як мага больш людзей”, таму да пытання люстрацыі варта падыходзіць дыферэнцыявана. Аднак, паводле яго слоў, трэба вызначаць прыярытэты, “каго ў які момант неабходна люстраваць або пакараць”.

Акрамя таго, экс-палітвязень настойвае, што без дэсаветызацыі не захаваць адзінства нацыі, бо велізарная частка цяперашняга дзяржаўнага апарату, сілавыя структуры з’яўляюцца праваднікамі “рускага свету” ў Беларусі.

“Калі яны не будуць вычышчаныя, пра нашу дзяржаўную незалежнасць можна забыць, таму што ім будуць даравацца любыя недаравальныя папулісцкія рэчы, бо яны — таемныя агенты [прэзідэнта РФ Уладзіміра] Пуціна і Расіі”, — сказаў Дзядок, спаслаўшыся на свой досвед зносін з сілавікамі.

На пытанне былога палітвязня Аляксандра Фядуты, як пры такім падыходзе адначасова замяніць у будучай Беларусі 100 тыс. сілавікоў, Дзядок адказаў, што гэты працэс будзе адбывацца паступова. Ён таксама адзначыў, што, напрыклад, такой значнай колькасці міліцыянераў, як цяпер, Беларусі не трэба.

Выступіўшая апанентам Дзядка на дэбатах эксперт па міжнародных стасунках Роза Турарбекава заявіла, што жорсткая люстрацыя можа пагражаць глыбокім расколам грамадства, страхам дзяржаўных службоўцаў усіх узроўняў “перад цалкам заслужаным пакараннем”, абярнуцца новым сацыяльным напружаннем і блакаваннем працы дзяржорганаў.

На яе думку, ужо цяпер неабходна задавацца шэрагам пытанняў: “Усе ў міліцыі, войску, школах, універсітэтах, бальніцах павінны быць звольненыя і пакараныя? Усе яны насамрэч адказныя за рэпрэсіі? Як і хто будзе вызначаць гэтую адказнасць?”

“Палітычнае кіраўніцтва краіны адказнае? Так, — сказала Турарбекава. — Бессаромнае атачэнне [Аляксандра] Лукашэнкі, якое асабіста ўдзельнічала нават у забойствах? Так. Садысты, якія здзекаваліся з палітвязняў у турмах? Так. Афіцэры КДБ, якія кіравалі чысткамі ва ўніверсітэтах і на прадпрыемствах? Так. Ліквідацыя ідэалагічных аддзелаў і аддзелаў па бяспецы? Так. Службовыя асобы, якія ставілі подпісы пад звальненнямі? Так. Але як наконт астатніх? Размах рэпрэсій на сённяшні дзень такі, што калі ўсіх удзельнікаў пускаць пад люстрацыю, то ўтворыцца жахлівы дэфіцыт кадраў”.

Паводле слоў эксперта, забыццё — гэта не нармалізацыя, а спроба пазбегнуць большага расколу перад тварам знешніх і ўнутраных пагроз. Таму можна прыдумаць кампрамісныя рашэнні, разлічаныя на транзітны перыяд, а мэтай гэтага перыяду мае стаць “дэмакратыя, а не пакаранне і праведная помста”.

Турарбекава таксама папярэдзіла, што вінаватыя ў рэпрэсіях могуць не змірыцца з тым становішчам, у якім апынуцца ў выпадку жорсткай люстрацыі. Таму, з яе пункту гледжання, значна важней падумаць пра захаванне адзінства нацыі і магчымасць інтэграваць у будучую Беларусь частку тых, хто працаваў на ўладу, не ігнаруючы пытанняў іх мінулага.

Прысутным у зале было прапанавана прагаласаваць, чыя пазіцыя ім бліжэйшая. Большасць падтрымала Дзядка.

У пытанні люстрацыі людзі дэманстравалі вельмі жорсткую пазіцыю. Так, падчас абмеркавання праблемы, звязанай з працай беларускіх прадпрыемстваў на расійскі ВПК, зала хорам адказала “так” на пытанне Турарбекавай: “Вы хочаце, каб 5 тысяч прадпрыемстваў, якія працуюць на ваенную прамысловасць Расіі, звольнілі ўсіх сваіх работнікаў пасля змены ўлады?”

Эксперт лічыць, што такі падыход небяспечны, бо пры яго рэалізацыі нельга выключыць рызыкі грамадзянскай вайны ў Беларусі.