Савет Еўропы: Мінінфарм Беларусі з’яўляецца інструментам падаўлення незалежнай журналістыкі

10 ліпеня, Позірк. Міністэрства інфармацыі Беларусі адыгрывае ключавую ролю ў фарміраванні адной з самых рэпрэсіўных сістэм рэгулявання СМІ ў Еўропе. Да такой высновы прыйшлі аўтары дакладу “Structural Use of the Media Regulatory System to Suppress Journalism” (“Структурнае выкарыстанне сістэмы рэгулявання СМІ для падаўлення журналістыкі”), апублікаванага на платформе Савета Еўропы па абароне журналістыкі і бяспекі журналістаў.

Даклад падрыхтавалі восем міжнародных арганізацый, якія займаюцца абаронай свабоды слова і бяспекі журналістаў: фонд “Справядлівасць для журналістаў” (Justice for Journalists Foundation), Камітэт па абароне журналістаў (CPJ), Еўрапейская і міжнародная федэрацыі журналістаў (EFJ/IFJ), “Рэпарцёры без межаў” (RSF), Міжнародны інстытут прэсы (IPI), Міжнародны ПЭН-клуб (PEN International) і сетка IFEX (International Freedom of Expression Exchange — міжнародны абмен па пытаннях свабоды выказвання меркаванняў — створаная ў 1992 годзе сетка арганізацый, якія займаюцца абаронай свабоды слова і свабоды прэсы. — “Позірк”.).

Аўтары адзначаюць, што беларускі медыярэгулятар не валодае незалежнасцю і дзейнічае пад прамым кантролем выканаўчай улады. Міністэрства інфармацыі адначасова выконвае функцыі як рэгулятара, так і выканаўцы дзяржаўнай інфармацыйнай палітыкі, кантралюючы рэгістрацыю СМІ, ліцэнзаванне, распаўсюджванне прадукцыі і рэгуляванне зместу публікацый.

Згодна з дакладам, дзеючае заканадаўства дазваляе беларускім уладам зачыняць СМІ, блакаваць сайты без судовага рашэння і прыцягваць журналістаў да адказнасці за прафесійную дзейнасць. Асаблівую ролю ў гэтай сістэме, як указваюць аўтары, адыгрываюць нормы заканадаўства аб “экстрэмізме”, якія выкарыстоўваюцца супраць незалежных рэдакцый і журналістаў.

У дакуменце гаворыцца, што пасля прызнання СМІ “экстрэмісцкім фарміраваннем” крымінальныя і адміністрацыйныя рызыкі ўзнікаюць не толькі для супрацоўнікаў рэдакцыі, але і для людзей, якія супрацоўнічаюць з гэтым медыя, даюць яму інтэрв’ю, распаўсюджваюць публікацыі або падпісваюцца на яго каналы.

Аўтары канстатуюць, што да канца 2025 года дзясяткі беларускіх СМІ былі прызнаныя “экстрэмісцкімі фарміраваннямі”, а Беларуская асацыяцыя журналістаў (БАЖ) ліквідаваная і таксама атрымала такі статус. Акрамя таго, Мінінфарм заблакаваў больш за 10 тыс. інтэрнэт-рэсурсаў, уключаючы звыш 5 тыс. сайтаў, унесеных у спіс “экстрэмісцкіх”.

У дакладзе гаворыцца, што пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года практычна ўсе незалежныя рэдакцыі былі вымушаныя спыніць працу ў Беларусі, пераехаць за мяжу або працягнуць дзейнасць ва ўмовах падвышанай рызыкі. Паводле звестак аўтараў, краіну пакінула не менш за 400 журналістаў і работнікаў СМІ, многія з іх пераехалі ў Польшчу і Літву.

Падкрэсліваецца, што незалежныя рэдакцыі ў выгнанні працягваюць працаваць, аднак сутыкаюцца з блакаваннямі, кібератакамі і пераследам у рамках завочных крымінальных спраў.

Аўтары прапануюць стварыць у Беларусі незалежны орган рэгулявання СМІ, адмяніць нормы, якія дазваляюць адвольнае абмежаванне працы медыя, спыніць практыку прызнання журналістаў і рэдакцый “экстрэмісцкімі” і вызваліць усіх работнікаў СМІ, якія знаходзяцца ў зняволенні.

Яны таксама заклікаюць Савет Еўропы, дзяржавы — члены арганізацыі і міжнародных партнёраў працягваць дакументаваць парушэнні свабоды СМІ ў Беларусі, падтрымліваць незалежныя рэдакцыі за мяжой і сачыць за станам інфармацыйнай прасторы краіны.

Паводле звестак БАЖ, на 10 ліпеня ў зняволенні ў Беларусі знаходзіцца 21 прадстаўнік СМІ.