БАЖ кваліфікаваў прымусовую высылку журналістаў з Беларусі як “выкраданне чалавека”
28 ліпеня, Позірк. У 2025 годзе перамовы Мінска з прадстаўнікамі ЗША прывялі да вызвалення і прымусовай высылкі з Беларусі 192 чалавек, за мяжу сярод іншых было вывезена 14 журналістаў, гаворыцца ў дакладзе Беларускай асацыяцыі журналістаў (БАЖ).
Высылку зазналі журналісты Андрэй Кузнечык, Ігар Карней, Ірына Слаўнікава, Мікалай Дзядок, Павел Мажэйка, Аляксандр Манцэвіч, Ларыса Шчыракова, Яўген Меркіс, Алена Цімашчук, Вячаслаў Лазараў, Павел Падабед, Ігар Лосік, Марына Золатава, Аляксандр Фядута, а таксама блогеры Дзмітрый Казлоў і Павел Вінаградаў.
Пасля візіту ў Мінск 19 сакавіка 2026 года спецпрадстаўніка прэзідэнта ЗША Джона Коўла стала вядома пра вызваленне яшчэ 250 зняволеных, з якіх 15 былі вывезены ў Літву. Сярод іх апынуліся журналістка Кацярына Бахвалава (Андрэева) і блогер Эдуард Пальчыс.
Адзначаецца, што кожны з высланых журналістаў меў статус палітычнага зняволенага, што паказвае на “асаблівую ўразлівасць, выкліканую гадамі адвольнага пазбаўлення волі, падчас якіх яны зазнавалі розныя формы бесчалавечнага абыходжання”.
Прымусовая высылка, падкрэслівае БАЖ, стала адной з форм пакарання журналістаў за прафесійную дзейнасць. Многія прадстаўнікі СМІ прама заяўлялі, што не планавалі ад’езду з Беларусі пасля вызвалення і хацелі вярнуцца дадому.
Звяртаецца ўвага, што некаторыя журналісты і блогеры высланыя з Беларусі без пашпартоў. Лазараў, Пальчыс і Казлоў ужо за мяжой дазналіся, што іх пашпарты ануляваныя.
Вывезеных журналістаў і блогераў БАЖ называе “ахвярамі міжнародных злачынстваў”. У прыватнасці — “злачынстваў супраць чалавечнасці ў выглядзе дэпартацыі і пераследу”, якія кваліфікуюцца паводле арт. 7 Рымскага статута Міжнароднага крымінальнага суда (МКС). У БАЖ заявілі пра “выключную сур’ёзнасць такой кваліфікацыі”.
Высылка беларускіх грамадзян, якія знаходзіліся ў зняволенні паводле палітычных матываў, была здзейснена ў рамках дамоўленасці паміж Мінскам і Вашынгтонам, на думку аўтараў даклада, “не можа разглядацца як дапушчальная або законная падстава для дэпартацыі ў адпаведнасці з міжнародным правам”.
“Нават нягледзячы на тое, што сам факт вызвалення журналістаў пераследаваў гуманітарную мэту, іх высылка па-ранейшаму не можа быць апраўданая гуманітарнымі меркаваннямі і з’яўляецца недапушчальнай з пункту гледжання міжнароднага права”, — гаворыцца ў дакладзе.
Высылаючы з краіны журналістаў і блогераў, беларускія ўлады таксама “груба парушылі шэраг міжнародных абавязацельстваў у галіне правоў чалавека”, лічаць эксперты.
Акрамя таго, здзейсненыя дзеянні “ў прынцыпе не могуць быць кваліфікаваныя як якая-небудзь з прававых працэдур”, прадугледжаных і беларускім нацыянальным заканадаўствам.
“Варта адзначыць, што незаконнае затрыманне (а з моманту вызвалення з калоніі якія-небудзь падставы для абмежавання свабоды адсутнічаюць) і прымусовае перамяшчэнне ў транспартным сродку за межы краіны ў дзейным заканадаўстве і судовай практыцы Беларусі звычайна кваліфікуецца як “выкраданне чалавека”, пакаранне за якое складае да 15 гадоў пазбаўлення волі”, — падкрэсліваецца ў дакладзе.
Прымусовая высылка з Беларусі, якой журналісты і блогеры зазналі адначасова з вызваленнем з месцаў пазбаўлення волі, стварыла для іх “шматлікія цяжкасці”, адзначаецца ў дакуменце.
БАЖ заклікаў замежныя дзяржавы правесці расследаванне і разгледзець пытанне аб пачатку крымінальных спраў у рамках універсальнай юрысдыкцыі ў сувязі з фактамі выдварэння грамадзян Беларусі.
