Спецдакладчык ААН канстатаваў дыскрымінацыю і палітычна матываванае прыгнятанне работнікаў у Беларусі

28 кастрычніка, Позірк. Дыскрымінацыю і палітычна матываванае прыгнятанне работнікаў у Беларусі ў дзяржаўным і ў прыватным сектарах канстатаваў спецыяльны дакладчык па сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі Нілс Муйжніекс у дакладзе, які ён прадставіў у ААН 27 кастрычніка.

Паводле ацэнкі спецдакладчыка, у краіне сістэмна парушаюцца правы чалавека ў сферы занятасці. Людзей неабгрунтавана абмяжоўваюць, выкарыстоўваючы палітычную лаяльнасць як крытэрый допуску да працы. За ўдзел у мірных акцыях і выказванне нязгоды з уладай многія былі звольненыя, унесены ў нефармальныя чорныя спісы і фактычна пазбаўлены права на працу.

Асаблівы непакой спецдакладчыка выклікае выкарыстанне прымусовай працы — часта цяжкой і небяспечнай — як формы пакарання для палітычных зняволеных. Працаваць іх прымушаюць за сімвалічную плату ці зусім без аплаты. Адначасова ўлады працягваюць знішчаць незалежныя прафсаюзы, пазбаўляючы іх права на існаванне і свабоду аб’яднанняў.

Дакладчык рэкамендуе ўраду ўнесці ў Працоўны кодэкс папраўкі, якія забараняюць ускосную дыскрымінацыю, спыніць умяшанне ў асабістае жыццё работнікаў і кантроль іх інтэрнэт-актыўнасці, паездак і прыватных спраў. Ён таксама настойвае на аднаўленні ўсіх работнікаў, звольненых паводле палітычных матываў, і спыненні ціску на супрацоўнікаў прыватных кампаній.

Сярод іншых рэкамендацый — адмена чорных спісаў, перагляд антыэкстрэмісцкага заканадаўства і спыненне практыкі адвольнага прызнання людзей і арганізацый “экстрэмісцкімі”. Беларусь павінна прывесці свае законы ў адпаведнасць з міжнароднымі нормамі і дазволіць перарэгістрацыю ліквідаваных з 2020 года прафсаюзаў, НКА і прыватных прадпрыемстваў.

Асобная ўвага нададзена роўнасці мужчын і жанчын на рынку працы. Дакладчык прапануе прыняць нацыянальны план для ліквідацыі структурнай гендарнай няроўнасці, а таксама ратыфікаваць міжнародныя канвенцыі, якія абараняюць правы працоўных-мігрантаў. У дакуменце змяшчаецца заклік адмяніць указ, які абмяжоўвае іх правы, і гарантаваць доступ мігрантаў да медыцынскай дапамогі і абароны ад злоўжыванняў працадаўцаў.

ААН патрабуе ад Беларусі адмовіцца ад практыкі абавязковых суботнікаў, спыніць пераслед беспрацоўных, адмовіцца ад прымусовага размеркавання выпускнікоў. Рэкамендуецца закрыць лячэбна-працоўныя прафілакторыі, адмяніць абавязковую працу ў ізалятарах і турмах, а таксама перагледзець артыкулы Крымінальнага кодэкса, якія дазваляюць выкарыстоўваць прымусовую працу як форму пакарання за рэалізацыю грамадзянскіх правоў.

Дакладчык настойвае на неадкладным вызваленні ўсіх затрыманых за ўдзел у прафсаюзнай і грамадскай дзейнасці, зняцці з іх судзімасці і выплаце кампенсацый. Падкрэсліваецца, што ў месцах пазбаўлення волі неабходна забяспечыць нармальныя ўмовы працы і аплату, якія адпавядаюць міжнародным стандартам, а таксама гарантаваць незалежны нагляд за ўсімі месцамі пазбаўлення волі.

У дакуменце змяшчаецца заклік да Беларусі выканаць усе рэкамендацыі Міжнароднай арганізацыі працы, аднавіць дыялог з яе спецыяльным пасланнікам і зрабіць рэальныя крокі для спынення сістэмных парушэнняў працоўных правоў.

Нілс Раймандс Муйжніекс (Латвія) з’яўляецца спецдакладчыкам па правах чалавека ў Беларусі з 1 лістапада 2024 года.

Мандат спецдакладчыка заснаваны ў 2012 годзе і з таго часу штогод падаўжаецца.

З лістапада 2018 года пасаду займала францужанка Анаіс Марэн, яна пакінула яе 1 лістапада 2024-га.

Беларускія ўлады не прызнаюць мандат спецдакладчыка.