Група экспертаў: Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі носяць сістэматычны характар

15 верасня, Позірк. Парушэнні правоў чалавека, якія здзяйсняюцца ўладамі Беларусі з 1 траўня 2020 года, носяць сістэматычны характар і з’яўляюцца часткай “скаардынаванай сістэмы”. Да такой высновы прыйшла Група незалежных экспертаў па правах чалавека ў Беларусі ў дакладзе, размешчаным 14 верасня на сайце Савета ААН па правах чалавека (СПЧ ААН).

У высновах групы гаворыцца, што прадстаўнікі ГУБАЗіК і іншых падраздзяленняў МУС, Дэпартамента выканання пакаранняў, КДБ, Следчага камітэта, Генеральнай пракуратуры і судовых органаў “дзейнічалі скаардынавана і ўзаемна ўзмацнялі ўздзеянне адзін аднаго з мэтай стварыць сістэму рэпрэсій, накіраваную на падаўленне любой апазіцыі ўладам“.

Асаблівую ролю эксперты адводзяць судовай сістэме. Паводле іх ацэнкі, суды ўхвалялі парушэнні, дапушчаныя іншымі дзяржорганамі, не прымалі мер для іх ліквідацыі і сістэматычна пазбаўлялі пацярпелых эфектыўных сродкаў прававой абароны і кампенсацыі шкоды. Тым самым, адзначаюць аўтары дакладу, суды “спрыялі ўзмацненню, легітымацыі і прадаўжэнню парушэнняў“.

“Практыка парушэнняў, апісаная ў гэтым дакуменце, захоўваецца да гэтага часу”, — падкрэсліваецца ў справаздачы.

На думку экспертаў, наступствы рэпрэсій “выйшлі далёка за межы непасрэдных ахвяр і іх сем’яў“: “Затрыманні, крымінальны пераслед, асуджэнне, пазбаўленне волі і наступныя абмежаванні стварылі ў грамадстве атмасферу страху і самацэнзуры, падарваўшы гатоўнасць і здольнасць людзей удзельнічаць у грамадскім жыцці”. Пры гэтым, канстатуецца ў дакладзе, многія пацярпелыя былі вымушаныя пакінуць Беларусь.

Эксперты зноў пацвердзілі сваю папярэднюю выснову, што некаторыя парушэнні правоў чалавека ў Беларусі ў рамках “шырокамаштабнага і сістэматычнага нападу на частку грамадзянскага насельніцтва” з’яўляюцца “злачынствамі супраць чалавечнасці”.

Эксперты лічаць, што Мінск нясе адказнасць за сістэматычныя парушэнні абавязацельстваў па Міжнародным пакце аб грамадзянскіх і палітычных правах, Канвенцыі супраць катаванняў, Канвенцыі аб ліквідацыі ўсіх формаў дыскрымінацыі ў адносінах да жанчын і Канвенцыі аб правах дзіцяці. Асобна яны ўказваюць на адказнасць дзяржавы за адсутнасць расследаванняў і прыцягнення вінаватых да адказнасці.

Група рэкамендавала беларускім уладам неадкладна спыніць парушэнні правоў чалавека і вызваліць людзей, якія ўтрымліваюцца пад вартай або асуджаных па палітычна матываваных абвінавачваннях, правесці незалежныя расследаванні і прыцягнуць вінаватых да адказнасці, а таксама забяспечыць ахвярам поўнае пакрыццё шкоды.

Дзяржавам — членам ААН рэкамендавана забяспечваць міжнародную абарону беларусам, уцекачам або прымусова выправаджаным з краіны, а таксама выкарыстоўваць механізмы экстэрытарыяльнай і ўніверсальнай юрысдыкцыі для прыцягнення меркаваных вінаватых парушэнняў да адказнасці.

Інтэрактыўны дыялог з Групай незалежных экспертаў, падчас якога яна прадставіць згаданы даклад, запланаваны на 18 верасня ў рамках 63-й сесіі Савета ААН па правах чалавека ў Жэневе.

Група была створана СПЧ ААН 4 красавіка 2024 года на аднаўляльны перыяд у адзін год для расследавання і ўстанаўлення фактаў, абставінаў і карэнных прычын меркаваных парушэнняў і ўшчамленняў правоў чалавека ў Беларусі з 1 траўня 2020 года. Яе мандат падоўжаны да красавіка 2027 года.

У склад групы ўваходзяць дырэктар міжнароднага праекта па правах жанчын Сьюзан Базылі (Канада), загадчыца кафедры крыміналогіі юрыдычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта Моніка Станіслава Платэк (Польшча) і юрыст-праваабаронца Карына Маскаленка (Расія), якая ўзначальвае групу.