Народны саюз Германіі па догляду за ваеннымі магіламі не вядзе дзейнасць у Беларусі пасля прымусовага закрыцця мінскага офіса — МЗС ФРГ

Апублікавана на адкрытай версіі “Позірку” 27 красавіка 2026 года ў 10:48

26 красавіка, Позірк. Народны саюз Германіі па догляду за ваеннымі магіламі (Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge, VDK) не вядзе дзейнасць у Беларусі пасля прымусовага закрыцця яго мінскага офіса, паведаміў статс-сакратар МЗС ФРГ Геза Андрэас фон Гайр у адказ на адзін з дэпутацкіх запытаў.

“12 чэрвеня 2025 года Мінскі гарвыканкам распарадзіўся неадкладна закрыць мінскі офіс Народнага саюза Германіі па догляду за ваеннымі магіламі, спаслаўшыся на прынятую Саветам міністраў Рэспублікі Беларусь пастанову (ад 30 траўня 2018 года. — “Позірк”.) “Аб парадку адкрыцця і спынення дзейнасці на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь прадстаўніцтваў замежных арганізацый і філіялаў замежных юрыдычных асоб, [вядзення рэестра прадстаўніцтваў замежных арганізацый і філіялаў замежных юрыдычных асоб]”. Рашэнне пацягнула за сабой неадкладную забарону ўсёй дзейнасці Мінскага аддзялення VDK. З тых часоў, наколькі вядома федэральнаму ўраду, ніякіх далейшых падзей адносна сітуацыі з VDK у Беларусі не назіралася. Знешнепалітычнае ведамства падтрымлівае цесны кантакт з VDK”, — гаворыцца ў адказе прадстаўніка МЗС.

Нямецка-беларускае міжурадавае пагадненне аб сыходзе за ваеннымі магіламі было падпісанае 28 чэрвеня 1996 года. Бакі кіраваліся “ўзаемным жаданнем даць загінулым у войнах з абодвух бакоў годны апошні прытулак“, усведамленнем таго, што “догляд магіл загінулых у войнах на германскай і беларускай зямлі з’яўляецца канкрэтнай праявай узаемаразумення паміж нямецкім і беларускімі народамі”.

Пад загінулымі з нямецкага боку ў пагадненні разумеліся асобы, якія ўваходзілі ў склад германскіх узброеных сіл, прыраўнаваныя да іх асобы, а таксама іншыя асобы з германскім грамадзянствам, памерлыя з-за першай і другой сусветных войнаў (1914-1918 і 1939-1945 гадоў) альбо ў выніку дэпартацыі.

Загінулымі з беларускага боку лічыліся беларусы, якія ўваходзілі ў склад расійскіх і савецкіх узброеных сіл і загінулі на тэрыторыі Германіі падчас абедзвюх войнаў, памерлыя ў германскім палоне або ад яго наступстваў да 31 сакавіка 1952 года, памерлыя ў германскіх лагерах для інтэрнаваных з 1 верасня 1939 года па 8 траўня 1945-га, сагнаныя ў Германію ў гэты ж перыяд на прымусовыя работы або якія знаходзіліся там насуперак сваёй волі, утрымліваліся ў зборных лагерах пад наглядам агульнапрызнаных міжнародных арганізацый па аказанні дапамогі ўцекачам і памерлыя там альбо пасля пераводу ў бальніцы з 9 траўня 1945 года па 30 чэрвеня 1950-га.

Імплементатарамі пагаднення былі вызначаныя Народны саюз Германіі па догляду за ваеннымі магіламі і Міністэрства абароны Беларусі.

Паводле звестак нямецкага боку, на тэрыторыі Беларусі больш за 100 могілак германскіх салдат — удзельнікаў Першай сусветнай вайны. 32 з іх добраўпарадкаваныя. Большасць вядомых могілак знаходзіцца ў раёне возера Нарач, дзе ішлі жорсткія баі.

Сем могілак нямецкіх салдат і ваеннапалонных адносяцца да перыяду Другой сусветнай вайны. Гэта двое брацкіх могілак: каля райцэнтра Бяроза ў Брэсцкай вобласці (адкрытыя ў 2005 годзе; пахавана каля 9 тыс. салдат, у тым ліку венгры, якія ваявалі на баку Германіі) і вёскі Шчаткава Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці (адкрытыя ў 2011 годзе; 31,5 тыс. пахаваных). Ёсць таксама могілкі каля вёскі Хадасовічы Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці (380 асобных пахаванняў), райцэнтра Глыбокае Віцебскай вобласці (адноўлена ў 2000 годзе; 1.069 пахаванняў), вёскі Бярозаўка Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці (рэканструяваныя ў 1995 годзе; пахавана 252 ваеннапалонных); у Магілёве, раён Халмы (узніклі ў 1945 годзе; 498 пахаваных ваеннапалонных), і каля вёскі Тарасава Мінскага раёна (брацкая магіла для больш чым 1 тыс. ваеннапалонных).

Апошняя справаздача VDK аб праведзенай працы, у якой згадваецца Беларусь, датуецца 2024 годам: на шэсць стэл могілак у Бярозе было нанесена 1.365 імёнаў, на сем стэл могілак у Шчаткава — 1.782.

У ліпені 2021 года прапагандыст газеты Адміністрацыі прэзідэнта “СБ. Беларусь сегодня” (“Советская Белоруссия”) Юрый Церах (Цераховіч) апублікаваў артыкул “Што нам рабіць з магіламі нацыстаў?”, у якой прапанаваў абмяняцца з Германіяй парэшткамі загінулых. “Мёртвыя ўжо памерлі і ляжаць там, дзе ляжаць. А іх нашчадкі, якія так і не змаглі прыняць паразу, працягваюць тую вайну. Зараз вайна ідзе праз санкцыі, падрыхтоўку экстрэмістаў, расхістванне грамадства, спробы задушыць краіну без фармальнага абвяшчэння вайны. Памянялася толькі форма, але не змест. Можа, нам варта з усёй павагай сабраць усе гэтыя астанкі салдат вермахта і адправіць іх таварным вагонам на радзіму дзядулі Гітлера? Ім там мясцовыя неанацысты на магілах свастыкі маляваць стануць, і ўсе будуць задаволеныя. Ну а праўда, навошта ім ляжаць у беларускай зямлі? Яны прынеслі нашаму народу толькі гора і смерць, але пахаваныя тут. Як па мне, іх адпачынак некалькі зацягнуўся. Ды і зямля нібыта як не бясплатная, а так атрымліваецца, што яны яе кавалачак ўсё ж захапілі. Зрэшты, гэта ўсё ж у абодва бакі працуе… Можа, і нашых загінулых герояў пара ўжо дадому вярнуць? Тут іх магілы ніхто апаганьваць не будзе, ды і лепш жа дома спачываць”.

Ідэя прапагандыста пакуль не атрымала практычнага ўвасаблення.